Ta strona używa plików cookie. Pliki cookie pomagają nam świadczyć nasze usługi. Korzystając z naszych usług, wyrażasz zgodę na używanie przez nas plików cookie. Twoje dane są u nas bezpieczne. Nie przekazujemy żadnych danych analitycznych ani kontaktowych stronom trzecim! Więcej informacji można znaleźć w polityce prywatności.
Najnowszy film Klausa Scheidstegera „Die Witwenstraße”: osoby poszkodowane ...
11.08.2026
Subtitle "Afrikaans" was produced by machine.Subtitle "አማርኛ" was produced by machine.Subtitle "العربية " was produced by machine.Subtitle "Ārāmāyâ" was produced by machine.Subtitle "azərbaycan dili " was produced by machine.Subtitle "беларуская мова " was produced by machine.Подзаглавието "България" е създадено от машина.সাবটাইটেল "বাংলা " মেশিন দ্বারা তৈরি করা হয়েছিল।Subtitle "བོད་ཡིག" was produced by machine.Subtitle "босански" was produced by machine.Subtitle "català" was produced by machine.Subtitle "Cebuano" was produced by machine.Subtitle "ગુજરાતી" was produced by machine.Subtitle "corsu" was produced by machine.Podtitul "Čeština" byl vytvořen automaticky.Subtitle "Cymraeg" was produced by machine.Subtitle "Dansk" was produced by machine.Untertitel "Deutsch" wurde maschinell erzeugt.Subtitle "Untertitel" was produced by machine.Ο υπότιτλος "Ελληνικά" δημιουργήθηκε αυτόματα.Subtitle "English" was produced by machine.Subtitle "Esperanto" was produced by machine.El subtítulo "Español" se generó automáticamente.Subtitle "Eesti" was produced by machine.Subtitle "euskara" was produced by machine.Subtitle "فارسی" was produced by machine.Subtitle "Suomi" was produced by machine.Le sous-titrage "Français" a été généré automatiquement.Subtitle "Frysk" was produced by machine.Subtitle "Gaeilge" was produced by machine.Subtitle "Gàidhlig" was produced by machine.Subtitle "Galego" was produced by machine.Subtitle "Schwizerdütsch" was produced by machine.Subtitle "هَوُسَ" was produced by machine.Subtitle "Ōlelo Hawaiʻi" was produced by machine.Subtitle "עברית" was produced by machine.Subtitle "हिन्दी" was produced by machine.Subtitle "Mẹo" was produced by machine.Podnaslov "Hrvatski" generiran je automatski.Subtitle "Kreyòl ayisyen " was produced by machine.Subtitle "Magyar" was produced by machine.Subtitle "Հայերեն" was produced by machine.Subtitle "Bahasa Indonesia " was produced by machine.Subtitle "Asụsụ Igbo " was produced by machine.Textun"Íslenska" var framkvæmt vélrænt.Sottotitoli "Italiano" sono stati generati con l'intelligenza artificiale.字幕は"日本語" 自動的に生成されました。Subtitle "Basa Jawa" was produced by machine.Subtitle "ქართული" was produced by machine.Subtitle "қазақ тілі " was produced by machine.Subtitle "ភាសាខ្មែរ" was produced by machine.Subtitle "ಕನ್ನಡ" was produced by machine.Subtitle "한국어" was produced by machine.Subtitle "कोंकणी語" was produced by machine.Subtitle "کوردی" was produced by machine.Subtitle "Кыргызча" was produced by machine.Subtitle " lingua latina" was produced by machine.Subtitle "Lëtzebuergesch" was produced by machine.Subtitle "Lingala" was produced by machine.Subtitle "ພາສາ" was produced by machine.Antraštė "Lietuvių" buvo sukurta mašina.Subtitle "Latviešu" was produced by machine.Subtitle "fiteny malagasy" was produced by machine.Subtitle "te reo Māori" was produced by machine.Subtitle "македонски јазик" was produced by machine.Subtitle "malayāḷaṁ" was produced by machine.Subtitle "Монгол хэл" was produced by machine.Subtitle "मराठी" was produced by machine.Subtitle "Bahasa Malaysia" was produced by machine.Subtitle "Malti" was produced by machine.Subtitle "မြန်မာစာ " was produced by machine.Subtitle "नेपाली" was produced by machine.Ondertitels "Nederlands" machinaal geproduceerd.Subtitle "Norsk" was produced by machine.Subtitle "chiCheŵa" was produced by machine.Subtitle "ਪੰਜਾਬੀ" was produced by machine.Podtytuł "Polska" został utworzony przez maszynę.Subtitle "پښتو" was produced by machine.Legenda "Português" foi gerada automaticamente.Subtitle "Română" was produced by machine.Subtitle "Язык жестов (Русский)" was produced by machine.Субтитры "Pусский" были созданы машиной.Subtitle "Kinyarwanda" was produced by machine.Subtitle "सिन्धी" was produced by machine.Subtitle "Deutschschweizer Gebärdensprache" was produced by machine.Subtitle "සිංහල" was produced by machine.Subtitle "Slovensky" was produced by machine.Subtitle "Slovenski" was produced by machine.Subtitle "gagana fa'a Samoa" was produced by machine.Subtitle "chiShona" was produced by machine.Subtitle "Soomaaliga" was produced by machine.Titra "Shqip" u krijua automatikisht.Превод "србски" је урађен машински.Subtitle "Sesotho" was produced by machine.Subtitle "Basa Sunda" was produced by machine.Undertext "Svenska" är maskinell skapad.Subtitle "Kiswahili" was produced by machine.Subtitle "தமிழ்" was produced by machine.Subtitle "తెలుగు" was produced by machine.Subtitle "Тоҷикй" was produced by machine.Subtitle "ภาษาไทย" was produced by machine.ንኡስ ኣርእስቲ "ትግርኛ" ብማሽን እዩ ተፈሪዩ።Subtitle "Türkmençe" was produced by machine.Subtitle "Tagalog" ay nabuo sa pamamagitan ng makina.Altyazı "Türkçe" otomatik olarak oluşturuldu.Subtitle "татар теле" was produced by machine.Subtitle "Українська " was produced by machine.ذیلی عنوان "اردو" مشین کے ذریعہ تیار کیا گیا تھا۔Subtitle "Oʻzbek" was produced by machine.Phụ đề được tạo bởi máy.Subtitle "Serbšćina" was produced by machine.Subtitle "isiXhosa" was produced by machine.Subtitle "ייִדיש" was produced by machine.Subtitle "Yorùbá" was produced by machine.字幕 "中文" 由机器生成。Subtitle "isiZulu" was produced by machine.
kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV не носи отговорност за некачествен превод.অপর্যাপ্ত অনুবাদের জন্য kla.TV কোন দায় বহন করে না।kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV nenese žádnou odpovědnost za chybné překlady.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV übernimmt keine Haftung für mangelhafte Übersetzung.kla.TV accepts no liability for inadequate translationΗ kla.TV δεν φέρει καμία ευθύνη για ανεπαρκή μετάφραση.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV no se hace responsable de traducciones incorrectas.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV n'assume aucune responsabilité en cas de mauvaise traduction.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV ne preuzima nikakvu odgovornost za neadekvatne prijevode.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV nem vállal felelősséget a hibás fordításértkla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV tekur enga ábyrgð á áræðanleika þýðingarinnarKla.TV non si assume alcuna responsabilità per traduzioni lacunose e/o errate.Kla.TV は、不適切な翻訳に対して一切の責任を負いません。kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV neprisiima jokios atsakomybės už netinkamą vertimą.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV aanvaardt geen aansprakelijkheid voor foutieve vertalingen.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV nie ponosi odpowiedzialności za wadliwe tłumaczenie.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV não se responsabiliza por traduções defeituosas.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV не несет ответственности за некачественный перевод.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV nuk mban asnjë përgjegjësi për përkthime joadekuate.kla.TV не преузима никакву одговорност за неадекватне преводе..kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.Kla.TV tar inget ansvar för felaktiga översättningar.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV ንዝኾነ ጉድለት ትርጉም ዝኾነ ይኹን ሓላፍነት ኣይቅበልን እዩ።kla.TV accepts no liability for defective translation.kla. Walang pananagutan ang TV sa mga depektibong pagsasalin.kla.TV hatalı çeviriler için hiçbir sorumluluk kabul etmez.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV عیب دار ترجمہ کے لیے کوئی ذمہ داری قبول نہیں کرتا ہے۔kla.TV accepts no liability for defective translation.Kla. TV không chịu trách nhiệm về bản dịch không đầy đủ.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV accepts no liability for defective translation.kla.TV 对翻译质量问题不承担任何责任。kla.TV accepts no liability for defective translation.
Klaus Scheidsteger, twórca filmów śledczych, od lat krytycznie przygląda się branży telefonii komórkowej. Jego najnowszy film „Die Witwenstraße” przedstawia liczne osobiste losy i stawia niewygodne pytanie: co się dzieje, gdy ludzie przez lata obserwują zmiany w swoim stanie zdrowia, ale nie otrzymują na to żadnego wyjaśnienia ani odpowiedzi? „Die Witwenstraße” to poruszający reportaż o osobach dotkniętych tym problemem, o kontekście sytuacji oraz o tym, jak radzimy sobie z potencjalnymi zagrożeniami związanymi z nowoczesnymi technologiami. „Die Witwenstraße” przedstawia te poszukiwania odpowiedzi – w spokojny, rzeczowy sposób i bez pochopnych wniosków. Zapraszamy do obejrzenia reportażu „Die Witwenstraße”.
[Czytaj dalej]
[dr inż. Dietrich Moldan:] A to, co mnie wtedy zaszokowało i wywarło na mnie ogromne wrażenie, to fakt, że – jak sama powiedziała – mieszka na „ulicy wdów”, ponieważ zginęło tam wielu mężczyzn. Wyjaśniła to na przykładzie stacji bazowej sieci komórkowej, która znajduje się praktycznie w jej sąsiedztwie i emitowała sygnał na cały ten odcinek ulicy.
[Klaus Scheidsteger:] Wiedeńskiemu naukowcowi udało się przekonać amerykańskich sędziów, że nietermiczne skutki biologiczne mogą uszkadzać nasze geny. [Dr. Ing. Dietrich Moldan:]
Ale dlaczego ludność chce 5G? Ponieważ sprzedaje się jej, że to coś wspaniałego, że są szybkie filmy. I dlaczego ludność wkrótce będzie chciała mieć 6G? Ponieważ znów sprzedaje się jej to jako coś nowego, coś jeszcze lepszego.
[Prof. dr Maximilian Moser:] A dzięki tej wiedzy na temat rytmów biologicznych było dla mnie całkowicie jasne, że smartfony i tego typu urządzenia techniczne zaburzają te rytmy u dzieci i pozbawiają je znacznej części radości życia, którą powinny mieć.
[Moderation]
Investygacyjny filmowiec Klaus Scheidsteger od wielu lat krytycznie analizuje branżę telefonii komórkowej. W swoim filmie dokumentalnym „Cyfrowy dylemat” z 2024 roku głos zabierają renomowani naukowcy, lekarze, biolodzy budowlani oraz osoby dotknięte tym problemem.
W swoim najnowszym filmie „Die Witwenstraße” Scheidsteger zastanawia się między innymi nad pytaniem: ile zbiegów okoliczności może znieść jedna ulica?
Dlaczego tytuł brzmi „Ulica Wdów”? Na całej długości ulicy emituje stacja nadawcza telefonii komórkowej, a uderzająco wiele kobiet na tej ulicy owdowiało. Stąd wziął się tytuł „Ulica Wdów”.
Film przedstawia liczne osobiste losy i stawia niewygodne pytanie: Co się dzieje, gdy ludzie przez lata obserwują zmiany w swoim stanie zdrowia, ale nie otrzymują na ten temat żadnego wyjaśnienia ani odpowiedzi?
„Ulica Wdów” to wciągający reportaż o osobach dotkniętych, tle i pytaniu, jak radzimy sobie z potencjalnymi zagrożeniami nowoczesnych technologii.
30 kwietnia 2026 r. w Thun, w ramach specjalnej imprezy – po raz pierwszy w Szwajcarii – odbyła się premiera nowego filmu Klausa Scheidstegera, po której odbyła się dyskusja panelowa. Zainteresowanie pokazało, że temat ten budzi emocje i dotyczy wielu osób.
Ten reportaż prowadzi tam, gdzie często kończą się dyskusje – do samych ludzi.
Na jednej z ulic mieszkalnych odnotowuje się coraz więcej poważnych zachorowań i zgonów. Bliscy zaczynają zadawać pytania. Szukają powiązań, rozmawiają z ekspertami i natrafiają przy tym na napięcie między osobistym doświadczeniem, oceną naukową a debatą społeczną.
Ten 30-minutowy reportaż przedstawia kulisy powstania badania dotyczącego telefonii komórkowej pt. „Nietermiczne skutki biologiczne długotrwałej ekspozycji na pola elektromagnetyczne o wysokiej częstotliwości i niskim natężeniu” (ATHEM3) oraz daje wgląd w przebieg prac naukowych.
Film „Ulica Wdów” przedstawia te poszukiwania odpowiedzi na pojawiające się pytania – w spokojny, rzeczowy sposób i bez pochopnych wniosków. Obejrzyjcie teraz reportaż „Ulica Wdów”.
[Film „Ulica Wdów”]
[PROLOG]
[dr Monika Krout:] 30 lat temu zbudowaliśmy tutaj dom w Lichtenbusch. Mój mąż jest dentystą, a ja lekarką. Założyliśmy gabinet, a jednocześnie urodziliśmy troje dzieci w odstępie ośmiu lat, mamy piękny ogród i
– na początku wszystko układało się dobrze. [Na sąsiedniej działce powstaje maszt telefonii komórkowej]
Czy ma to jakiś wpływ na ludzi? Jedni twierdzą, że tak, inni, że nie. Tak, i doszedłem do wniosku: tak, ma to duży wpływ na zdrowie ludzi. I nagle wszystko ułożyło się w całość. Zastanawiałem się, dlaczego tak wiele osób na naszej ulicy ma napady padaczkowe? Dlaczego mamy tak wiele przypadków raka?
[Stan zdrowia dr. Rogera Kroutsa coraz bardziej się pogarsza] Powiedział: „Nie, nie zejdę do piwnicy”. W międzyczasie poszedłem po mój miernik. Poziom promieniowania w naszej kuchni znów przekroczył 20 000. To o wiele, o wiele, o wiele za wysoki poziom. Wcześniej wynosiła 0,02. Oznacza to, że została właśnie bardzo mocno podniesiona.
A mój mąż powiedział: «Wiesz, nie chcę już tak żyć.» W tym momencie nastąpił atak padaczki. Po nim nastąpił krwotok mózgowy. Następnego dnia przyjęto go do szpitala. Nic nie pamiętał. A trzy miesiące później, całkowicie sparaliżowany, w stanie śpiączki czuwającej, podłączony do respiratora i dializowany, zmarł. I właśnie dlatego jeszcze raz dziękuję wam: Idziemy dalej, bo jest tak wielu ludzi – a ich historie to historie osób, które należy chronić.
[Śmierć dr. Rogera Krouta stała się impulsem do przeprowadzenia szeroko zakrojonego badania dotyczącego telefonii komórkowej]
[Ulica Wdów]
[Film w reżyserii Klausa Scheidstegera]
[Klaus Scheidsteger:] Nieco ponad rok po śmierci dr. Rogera Krouta w Moguncji odbył się duży kongres poświęcony telefonii komórkowej. [4–6 października 2019 r., międzynarodowe sympozjum, Pałac Książęcy w Moguncji] Wyjątkowe wydarzenie poświęcone toczącej się wówczas dyskusji na temat 5G, z udziałem śmietanki świata badań nad technologią komórkową. Mój komentarz brzmiał wówczas: „Wzruszające chwile, najwyższy poziom kompetencji naukowych z całego świata, uważna publiczność”.
W mieszance wykładów, paneli dyskusyjnych, warsztatów, stoisk prezentacyjnych i nieustającej dyskusji jeden punkt kulminacyjny gonił następny. Sympozjum w Moguncji, które odbyło się w dniach 4–6 października 2019 r. w dostojnym Pałacu Książęcym, ujawniło wiele aspektów obaw międzynarodowego środowiska naukowego. Często dominują ignorancja i cynizm, co pokazuje przykład dr Moniki Krout.
[dr Monika Krout:] Nasza gmina zabrania mi upubliczniania tego, co widzę, ponieważ mogłoby to negatywnie wpłynąć na ceny nieruchomości. A ta wieża nadawcza – złożyliśmy pozew przeciwko wieży nadawczej Telekomu jeszcze za życia mojego męża.
Sędzia napisała w wyroku: „Nawet jeśli powódowi grozi niebezpieczeństwo utraty życia, nie ma tu mowy o niezgodności z prawem”. A była to wieża nadawcza, która przez 25 lat nie posiadała pozwolenia na lokalizację w tym miejscu, której anteny były zamontowane o dwa metry za nisko, na której zamontowano niewłaściwe anteny, a dzięki biologowi budowlanemu, który również jest tutaj obecny, przeprowadziłem dodatkowe pomiary za pomocą analizatora częstotliwości. Zmodelowano więcej częstotliwości niż było to dozwolone.
[Klaus Scheidsteger:] Kongres w Moguncji stanowił doskonałą okazję do wymiany poglądów z czołowymi naukowcami z całego świata. Osobiste wypowiedzi dr Moniki Krout, lekarki z ulicy Witwenstraße, przyniosły oczekiwany skutek.
[dr inż. Dietrich Moldan:] Tak, było to wówczas wydarzenie zorganizowane przez Kompetenzinitiative w Moguncji poświęcone tematyce sieci komórkowej 5G. A dr Monika Krout przedstawiła tam po zakończeniu wydarzenia – a może pod jego koniec – swoją osobistą sytuację, mówiąc, że niedawno owdowiała. A to, co mnie wtedy zaszokowało i wywarło na mnie ogromne wrażenie, to jej słowa: „To jest ulica wdów”, na której mieszka, ponieważ zginęło tam wielu mężczyzn. Wyjaśniła to na przykładzie stacji bazowej sieci komórkowej, która znajduje się praktycznie w jej sąsiedztwie i emitowała sygnał na cały ten odcinek ulicy.
Po zakończeniu wydarzenia spotkaliśmy się w osobnym pomieszczeniu z wieloma osobami i omówiliśmy tę kwestię. I wtedy zaczęła mi się nasuwać myśl, że skoro wysuwa się takie stwierdzenie, to należałoby to właściwie zbadać naukowo, aby dowiedzieć się, co było przyczyną śmierci tak wielu mężczyzn? I tak właśnie, praktycznie pod twoim kierownictwem i dzięki twoim sugestiom, zrodził się pomysł, by przekształcić to wszystko w projekt badawczy.
[Klaus Scheidsteger:] Telefonia komórkowa a zdrowie – od zawsze temat budzący kontrowersje. Należy więc tworzyć fakty. Rzetelne fakty opracowane przez zespół naukowy złożony z najlepszych ekspertów. Jako kierownika projektu udało mi się pozyskać do tego zadania badacza zajmującego się rakiem, prof. dr Wilhelma Mosgöllera z MedUni w Wiedniu. Nowe badanie nazwano ATHEM3 w związku z pomyślnym uznaniem badań ATHEM1 i 2 przeprowadzonych przez prof. Mosgöllera. Wiedeńskiemu naukowcowi udało się przekonać amerykańskich sędziów, że nietermiczne skutki biologiczne mogą uszkadzać nasze geny.
[Prof. Dr. med. Wilhelm Mosgöller:] ATHEM1 i ATHEM2 przeszły pomyślnie kontrolę jakości w ramach amerykańskiego pozwu zbiorowego, jeśli można tak powiedzieć. Projekty ATHEM1 i ATHEM2 otrzymały pozytywną ocenę od amerykańskiego sędziego Sądu Najwyższego w Waszyngtonie. I sądzę, że niewielu naukowców może to powiedzieć o swoich projektach. Krótko mówiąc: projekt ATHEM3 ponownie skupia interdyscyplinarny zespół, w którym wielu specjalistów daje z siebie wszystko. Chcieliśmy więc celowo wyeliminować wszelki wpływ dyletantyzmu [wyjaśnienie: brak fachowej wiedzy], który pojawia się ciągle w tych dziedzinach badań.
[Klaus Scheidsteger:] Dzięki staraniom prof. Mosgöllera udało się pozyskać do współpracy biologa komórkowego, prof. Igora Belyaeva. On również jest świadkiem koronnym oskarżenia w USA. Profesor Igor Bielajew od wielu lat apeluje o korektę obowiązujących wartości granicznych „dla” ochrony konsumentów. Na całym świecie uchodzi za bardzo szanowanego eksperta.
[Prof. dr Igor Belyaev:]
Byłem członkiem zespołu grupy roboczej ds. pól elektromagnetycznych w ramach Europejskiej Akademii Medycyny Środowiskowej, która opracowała dopuszczalne wartości narażenia na pola elektromagnetyczne o niskiej częstotliwości. Wartości graniczne, które zaproponowaliśmy, są znacznie niższe od tych, które są akceptowane w większości krajów europejskich. Uważam więc, że obecne wartości graniczne ICNIRP są zbyt wysokie i należy je znacznie obniżyć. - Dokładnie tak, jak zaproponowaliśmy to Europejskiej Akademii Medycyny Środowiskowej.
[Klaus Scheidsteger:] Tak zwane organy ochronne chronią według przestarzałych wytycznych. Technik pomiarowy z naszego zespołu wie o tym nie z opowieści. Codziennie zwracają się do niego ludzie, którzy swoje problemy zdrowotne przypisują stale rosnącemu narażeniu na promieniowanie.
[dr inż. Dietrich Moldan:] Liczba osób borykających się z problemami zdrowotnymi wyraźnie rośnie. Zwłaszcza gdy uruchamiane są stacje nadawcze 5G. A technologia 5G została wprowadzona do użytku bez przeprowadzenia wcześniej oceny skutków technologicznych pod kątem zagrożeń dla zdrowia.
Już w czasach 3G badanie przeprowadzone przez holenderską organizację TNO [Wyjaśnienie: badanie z 2003 r. przedstawione przez niezależną organizację badawczą TNO] wywołało spore poruszenie, gdy stwierdzono, że wystarczy jedna dziesiąta natężenia promieniowania UMTS [Wyjaśnienie: standard telefonii komórkowej trzeciej generacji 3G] wystarcza, aby wywołać takie same problemy zdrowotne i skutki poznawcze, jak w przypadku GSM [Wyjaśnienie: standard telefonii komórkowej drugiej generacji 2G].
Wtedy nie potraktowano tego ostrzeżenia poważnie.
Przeprowadzono wówczas próbę kontrolną, oczywiście z wykorzystaniem innych częstotliwości, innych natężeń i z udziałem innych osób, dzięki czemu udało się uspokoić zarówno publiczność, jak i społeczeństwo. A potem pojawiła się technologia 4G i ponownie pojawiły się głosy, by w ogóle sprawdzić, jakie skutki dla zdrowia może mieć ta technologia. To też nie zostało zrealizowane.
A w przypadku 5G problem jest jeszcze większy, bo reaguje na to jeszcze więcej osób. W Europie było przecież wiele miast, które na początku ogłosiły: „Moratorium!” – Najpierw chcemy się dowiedzieć, o co chodzi. Ale wydaje mi się, że w międzyczasie wszystkie te moratoria zostały po prostu „wyeliminowane”. Była pewna grupa nacisku, która po prostu twierdziła, że nie ma żadnych problemów zdrowotnych. A politycy – którzy przecież nie są lekarzami, a w tym przypadku być może nie są też technikami, by to zrozumieć – w pewnym momencie ustąpili i powiedzieli: „No dobrze, społeczeństwo tego chce”.
Ale dlaczego społeczeństwo chce 5G? Ponieważ sprzedaje się im, że to coś wspaniałego, że są szybkie filmy. A dlaczego społeczeństwo chce wkrótce mieć 6G? Ponieważ znów sprzedaje się jej to jako coś nowego, coś jeszcze lepszego.
[Klaus Scheidsteger:] Ponownie dzięki pośrednictwu kierownika studiów, prof. Mosgöllera, udało się pozyskać do współpracy jednego z prekursorów nowoczesnych metod pomiaru zmienności rytmu serca.
[Prof. dr Maximilian Moser:] Przez wiele lat byłem profesorem fizjologii na Uniwersytecie Medycznym w Grazu, specjalizując się w chronobiologii, czyli rytmach biologicznych. A dzięki tej wiedzy na temat rytmów biologicznych było dla mnie całkowicie jasne, że smartfony i tego typu urządzenia techniczne zaburzają te rytmy u dzieci i pozbawiają je właśnie dużej części radości życia, którą powinny mieć.
[Klaus Scheidsteger:] Zatrudnienie profesora Mosera było ważnym posunięciem, ponieważ ten człowiek ma wiele do zaoferowania.
[Prof. dr Maximilian Moser:] Tak więc ta kurtka poleciała w kosmos w dwóch egzemplarzach. Współpracujemy z rosyjską agencją kosmiczną od 1991 roku i przeprowadziliśmy badania najpierw na jednym austriackim kosmonautcie, a następnie na dziesięciu rosyjskich kosmonautach. A mianowicie ta kurtka jest w stanie mierzyć właśnie te rytmy organizmu, z których korzystamy również w ramach projektu ATHEM. A kurtka służyła do uzyskania wyczerpujących informacji na temat stanu zdrowia kosmonauty.
A najbardziej fascynujące było to, że Rosjanie byli bardzo zachwyceni tymi wynikami. Ponieważ twierdzą, że w medycynie najczęściej mierzy się chorobę, a my skupiliśmy się na zdrowiu, a nasze metody pomiarowe pozwalały właśnie na ocenę stanu zdrowia kosmonautów, dlatego Rosjanie wykorzystali je do zbadania stanu zdrowia tych kosmonautów. Ponieważ kosmonauci muszą być zdrowi. Jeśli zachorują, nie da się sprowadzić lekarza, a w kosmosie jest ich zresztą niewielu.
[Klaus Scheidsteger:] Wszyscy zapewne znają tę niepokonaną galijską wioskę i jej zwycięską walkę „Dawid kontra Goliat”. Również walka o uznanie nauki wydaje się należeć do tej samej kategorii. W przypadku ATHEM3 potrzebna była wioska, która – że tak powiem – spełniałaby neutralne warunki naukowe.
[prof. dr med. Wilhelm Mosgöller:] Wyzwaniem związanym z badaniem ATHEM3 było znalezienie obszaru, regionu geograficznego, w którym występowałyby obok siebie dwie porównywalne grupy, z których jedna byłaby narażona na wysokie dawki promieniowania, a druga – na niskie.
Dlaczego konieczne jest porównanie dwóch podobnych grup? Oczywiście chcemy mieć pewność, że ewentualna różnica, jeśli ją wykryjemy, rzeczywiście wynika z promieniowania, a nie na przykład z tego, że jeden mieszka obok fabryki i jest narażony na działanie spalin, a drugi mieszka w pięknym, cudownym uzdrowisku z czystym powietrzem. Tak nie może być. Nauka tak nie działa. Znaleźliśmy to. Nie było to łatwe, ale w końcu się udało. W końcu byliśmy przekonani, że tak, to naprawdę działa.
[Klaus Scheidsteger:] Odpowiednie miejsce znajduje się w północnej Bawarii. W sąsiedztwie stacji bazowej sieci komórkowej zamontowanej na dachu udało się pozyskać mieszkańców osiedla do udziału w niezbędnych badaniach w ramach projektu ATHEM3. W prywatnym ogrodzie, w cieniu anteny telefonii komórkowej, rozstawiono namiot, w którym uczestnicy badania, podzieleni na sześcioosobowe grupy, przeprowadzili później test koncentracji – co stanowiło odwrócenie uwagi od właściwego procesu pomiarowego.
W przyczepie kempingowej obok ogrodu wszystkim 24 uczestnikom badania założono urządzenie do pomiaru zmienności rytmu serca (HRV) pochodzące z instytutu profesora Mosera. Za pomocą elektrod przyklejonych do klatki piersiowej rozpoczęto rejestrację 24-godzinnego EKG [Wyjaśnienie: EKG (elektrokardiogram) rejestruje aktywność elektryczną serca w celu kontroli bicia serca i rytmu serca.] oraz HRV [Wyjaśnienie: HRV (zmienność rytmu serca) pokazuje, jak elastycznie serce reaguje na stres lub stan spoczynku.] Dane z tego niewielkiego urządzenia pomiarowego dostarczyłyby informacji na temat tego, jak dobrze autonomiczny układ nerwowy dostosowuje się do obciążeń. Uzupełnieniem tej konfiguracji eksperymentalnej są bardzo precyzyjne pomiary promieniowania antenowego.
[dr inż. Dietrich Moldan:] Aby jednak można było dokładnie przeanalizować HRV, mamy tutaj antenę bikoniczną, która odbiera sygnały telefonii komórkowej w paśmie 800 MHz dla standardów UMTS, LTE 800 i GSM 900. Całość jest podłączona kablem antenowym do analizatora widma wysokich częstotliwości firmy Rohde & Schwarz. A to z kolei jest podłączone kablem LAN do mojego komputera. A to, co zazwyczaj widnieje na ekranie tego miernika, jest tutaj wyświetlane.
Obecnie ustawiona jest opcja „Clear Write”, co oznacza, że sygnały są wyświetlane tak, jak są – w górę i w dół. A teraz przełączę się tutaj na „Max Hold”, co oznacza, że mamy teraz dwie krzywe. Żółta krzywa przedstawia sygnały w trybie „Max Hold”, czyli najwyższe dostępne wartości. A zielona krzywa pokazuje aktualną wartość. A kiedy później rozpocznie się test, całość zostanie sfilmowana, dzięki czemu będzie można później w dowolnym momencie spokojnie obejrzeć te dwie godziny fazy testowej i sprawdzić, jak wyglądała sytuacja pod względem promieniowania sieci komórkowej.
[Klaus Scheidsteger:] Aby uzyskać jak najlepsze i rzeczywiście optymalne z punktu widzenia biologii komórkowej wyniki laboratoryjne, w badaniach wykorzystano krew osób biorących udział w badaniu. Zaledwie siedem godzin po pobraniu krwi do Instytutu Badań nad Rakiem Słowackiej Akademii Nauk w Bratysławie dotarł samochód transportujący krew, zawierający po cztery próbki od czterech uczestników badania.
Analizy komórek krwi, przeprowadzane anonimowo i metodą podwójnie ślepej próby, wykrywają pęknięcia DNA i uszkodzenia chromosomów w metafazie – fazie podziału komórki, w której chromosomy stają się dobrze widoczne.
[dr med. Sachin Gulati:]
Tutaj badamy metafazy chromosomów. Obserwujemy metafazy tych chromosomów przy 63-krotnym powiększeniu. Po zarejestrowaniu wszystkich metafaz eksportuję je na swój komputer i dla każdej z nich analizuję, jaki jest stopień dyscentryczności oraz ile występuje pierścieni. Na podstawie częstotliwości występowania aberracji [wyjaśnienie: odchyleń od stanu normalnego] możemy stwierdzić, czy doszło do uszkodzenia, czy też nie.
[Klaus Scheidsteger:] Jednym z interesujących aspektów tego złotego standardu analizy laboratoryjnej było oczywiście to, czy ujawni się ewentualna różnica między badanymi osobami. Czy zatem osoby mieszkające bliżej stacji nadawczych są narażone na większe ryzyko dla zdrowia niż te, które mieszkają dalej od stacji. Profesor Belyaev podsumowuje jeden z najważniejszych wniosków płynących z badań laboratoryjnych w następujący sposób:
[prof. dr Igor Belyaev:]
Analiza całkowitej liczby aberracji chromosomowych wykazała niezwykle dużą, statystycznie istotną różnicę między grupą narażoną a grupą nienarażoną: W komórkach grupy narażonej na działanie czynnika obserwowano prawie dwukrotnie częstsze występowanie aberracji chromosomowych niż w komórkach grupy nienarażonej…
[Klaus Scheidsteger:] Wyniki tych badań po raz pierwszy opublikowano na arenie międzynarodowej w 2024 roku. Przedstawione nieprawidłowości chromosomowe są wyraźnie widoczne. Już sam ten fakt wskazuje na biologicznie wiarygodny mechanizm, a tym samym na znacznie podwyższone ryzyko zachorowania na raka u osób mieszkających w pobliżu anten telefonii komórkowej.
[prof. dr Igor Belyaev:]
Zasadniczo dane te potwierdziły nasz wniosek, że wzrost liczby uszkodzeń chromosomów w komórkach osób mieszkających w pobliżu stacji wynika z narażenia na sygnały przesyłane w kierunku użytkownika, takie jak GSM lub LTE. Oto więc nasze podsumowanie tego projektu.
[Klaus Scheidsteger:] W tej publikacji można znaleźć jeszcze jedną zaskakującą odmianę. Uwzględniono wartości graniczne Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej dotyczące promieniowania jonizującego o niskiej dawce. W tym przypadku wartość graniczna zapewniająca bezpieczeństwo wynosi jeden milisiwert. Jest to fizyczna jednostka dawki promieniowania.
W kontekście narażenia na promieniowanie wartość ta została wykorzystana w badaniu ATHEM3 do celów porównawczych. Jednostkę fizyczną sievert można bowiem wyrazić w postaci uszkodzeń chromosomów i odwrotnie. Średnie uszkodzenia chromosomów odnotowane w badaniu ATHEM3 odpowiadają dawce równoważnej 74,6 milisiwerta. Wartość tę podzielono przez 10, ponieważ uczestnicy badania mieszkali w pobliżu anteny przez około 10 lat.
[prof. dr Igor Belyaev:]
Co zrobiliśmy: Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej posiada specjalny podręcznik. Wskazuje to, że dawkę promieniowania jonizującego można określić na podstawie pomiarów aberracji chromosomowych. Zastosowaliśmy tę metodę i ustaliliśmy dawkę promieniowania jonizującego, która spowodowałaby taki sam efekt, jaki zaobserwowaliśmy w grupie uczestników narażonych na wysokie dawki promieniowania w ramach naszego projektu ATHEM3.
[Klaus Scheidsteger:] To, co tutaj jeszcze dość subtelnie się ujawnia, może być zmianą paradygmatu najwyższej klasy. Kierownik badania ATHEM3 podziela tę opinię.
[prof. dr med. Wilhelm Mosgöller:] Istnieje Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej, która wydaje wytyczne. Postanowiliśmy więc dla zabawy zadać sobie pytanie: jak to właściwie wygląda w innej dziedzinie wiedzy? Udaliśmy się do Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej i zapoznaliśmy się z jej wytycznymi.
A co najpiękniejsze: uszkodzenia, które widzimy, są dokładnie takie same, jak te, które oni widzieli. A na podstawie wielkości szkody mogą oni oszacować dawkę. Porozmawiajmy teraz o dwóch różnych obszarach normalizacji. Jednym z nich jest promieniowanie jonizujące, a drugim – promieniowanie niejonizujące. Trzeba wiedzieć, że z technicznego punktu widzenia są to dwie zupełnie odrębne, wyraźnie od siebie oddzielone rzeczy.
W biologii takie rozróżnienie nie ma żadnego sensu. I właśnie dlatego z biologicznego punktu widzenia warto to sprawdzić: to właśnie tutaj dochodzi do uszkodzeń DNA i chromosomów, a to właśnie tutaj dochodzi do uszkodzeń DNA i chromosomów. Tak, na litość boską, skąd komórka miałaby wiedzieć, czy uszkodzenie wynika z promieniowania jonizującego, czy z promieniowania niejonizującego… – to przecież kompletna bzdura, uszkodzenie po prostu jest.
I w zależności od tego, jakimi przepisami się kierujemy, mamy do czynienia z przekroczeniem wartości granicznych, a jeśli weźmiemy pod uwagę standardowe przepisy – tak jak to u nas na co dzień przyjęto, i jeśli wychodzimy z założenia, że mamy do czynienia z promieniowaniem niejonizującym – to jest to wynik naukowy, na który urzędnik reaguje słowami: „To niemożliwe, to przecież nie pasuje do obrazu sytuacji!”
[Klaus Scheidsteger:] Komórce to nie ma znaczenia. Ale dlaczego promieniowanie emitowane przez substancje radioaktywne jest w ogóle niebezpieczne? Wszystkie rodzaje tego promieniowania oddziałują na komórki ludzkie i mogą przekształcić zdrowe komórki w komórki nowotworowe lub uszkodzić materiał genetyczny. Wraz ze wzrostem odległości od źródła promieniowania jego natężenie maleje i jest częściowo ekranowane przez znajdujące się pomiędzy nim a odbiorcą materiały.
[Prof. dr med. Wilhelm Mosgöller:] To oczywiste, że jest to sytuacja podobna do tej z Galileuszem, który uważał, że Ziemia nie jest płaska, lecz okrągła. Establishment czuje, że zakłócono dotychczasowy porządek, a dalszy ciąg tej historii znają wszyscy. Musi wtedy oficjalnie wycofać swoje słowa, ale 500 lat później wiemy, że miał rację.
A jako naukowiec zawsze dobrze jest wykazywać się skromnością. Porównuję się tutaj do Galileusza. I proszę mi to wybaczyć, ale mówimy tu o podważeniu dogmatu naukowego. Wielu kolegów już to zrozumiało.
[Klaus Scheidsteger:] Wnioski płynące z tych spostrzeżeń mogłyby wyglądać następująco: To, że wyniki badania ATHEM3 są przedmiotem kontrowersyjnych dyskusji w kręgach naukowych, wynika z samej natury rzeczy. Ważne jest, aby nowe wyniki badań w ogóle zostały upowszechnione. Podczas największego na świecie kongresu toksykologicznego, który ostatnio odbył się w październiku 2025 roku w Pekinie, profesor Igor Belyaev miał okazję wygłosić referat przed licznym gronem specjalistów. A jednak Ziemia się kręci. – Miejmy nadzieję, że wkrótce zrobią to również władze.
[prof. dr Igor Belyaev:]
To były naprawdę wspaniałe obchody kongresu. Międzynarodowy kongres poświęcony genotoksyczności i toksykologii. W wydarzeniu wzięło udział ponad 1 000 uczestników. Większość z nich pochodziła z Chin i Azji, a mniej z Stanów Zjednoczonych, Europy i innych części świata, takich jak Ameryka Łacińska, Kanada czy Australia. Zostałem zaproszony do wygłoszenia wykładu. Moja prezentacja dotyczyła wyników naszego badania ATHEM3...
[EPILOG]
[dr Monika Krout:] W Federalnym Urzędzie Ochrony przed Promieniowaniem zestawiliśmy trzech przedstawicieli urzędu z pięcioma lekarzami. Opowiedzieliśmy nasze historie. To było dziwne, bo my, lekarze, byliśmy już pełni emocji. Walczyliśmy o naszych pacjentów, między innymi dr Barbara Dohmen, która bardzo aktywnie działa w Schwarzwaldzie. Znasz ją, Klaus. Są też inni. Barbara pokazała film o osobach wrażliwych na promieniowanie elektromagnetyczne, które muszą zimować w lesie, w zimnie, i którym ona sama dostarcza zimą koce, a które uciekają przed promieniowaniem. I szczerze mówiąc, nikt nie zrezygnuje dobrowolnie z ciepłego mieszkania, z ciepłego domu, jeśli nie odczuwa tak silnych zakłóceń spowodowanych falami radiowymi. No cóż, ale ci ludzie siedzieli naprzeciwko nas, nie okazując żadnych emocji: „Odnotowujemy to, co nam Państwo mówią.”
[Klaus Scheidsteger:] Dowody przedstawione w amerykańskich postępowaniach sądowych dotyczących guza mózgu zostały teraz uzupełnione wynikami badania ATHEM3. Podejście porównawcze, zgodnie z którym promieniowanie radioaktywne i promieniowanie sieci komórkowych mogą powodować podobne szkody, otwiera nową perspektywę w ocenie zagrożeń dla zdrowia.
11.08.2026 | www.kla.tv/42186
[dr inż. Dietrich Moldan:] A to, co mnie wtedy zaszokowało i wywarło na mnie ogromne wrażenie, to fakt, że – jak sama powiedziała – mieszka na „ulicy wdów”, ponieważ zginęło tam wielu mężczyzn. Wyjaśniła to na przykładzie stacji bazowej sieci komórkowej, która znajduje się praktycznie w jej sąsiedztwie i emitowała sygnał na cały ten odcinek ulicy. [Klaus Scheidsteger:] Wiedeńskiemu naukowcowi udało się przekonać amerykańskich sędziów, że nietermiczne skutki biologiczne mogą uszkadzać nasze geny. [Dr. Ing. Dietrich Moldan:] Ale dlaczego ludność chce 5G? Ponieważ sprzedaje się jej, że to coś wspaniałego, że są szybkie filmy. I dlaczego ludność wkrótce będzie chciała mieć 6G? Ponieważ znów sprzedaje się jej to jako coś nowego, coś jeszcze lepszego. [Prof. dr Maximilian Moser:] A dzięki tej wiedzy na temat rytmów biologicznych było dla mnie całkowicie jasne, że smartfony i tego typu urządzenia techniczne zaburzają te rytmy u dzieci i pozbawiają je znacznej części radości życia, którą powinny mieć. [Moderation] Investygacyjny filmowiec Klaus Scheidsteger od wielu lat krytycznie analizuje branżę telefonii komórkowej. W swoim filmie dokumentalnym „Cyfrowy dylemat” z 2024 roku głos zabierają renomowani naukowcy, lekarze, biolodzy budowlani oraz osoby dotknięte tym problemem. W swoim najnowszym filmie „Die Witwenstraße” Scheidsteger zastanawia się między innymi nad pytaniem: ile zbiegów okoliczności może znieść jedna ulica? Dlaczego tytuł brzmi „Ulica Wdów”? Na całej długości ulicy emituje stacja nadawcza telefonii komórkowej, a uderzająco wiele kobiet na tej ulicy owdowiało. Stąd wziął się tytuł „Ulica Wdów”. Film przedstawia liczne osobiste losy i stawia niewygodne pytanie: Co się dzieje, gdy ludzie przez lata obserwują zmiany w swoim stanie zdrowia, ale nie otrzymują na ten temat żadnego wyjaśnienia ani odpowiedzi? „Ulica Wdów” to wciągający reportaż o osobach dotkniętych, tle i pytaniu, jak radzimy sobie z potencjalnymi zagrożeniami nowoczesnych technologii. 30 kwietnia 2026 r. w Thun, w ramach specjalnej imprezy – po raz pierwszy w Szwajcarii – odbyła się premiera nowego filmu Klausa Scheidstegera, po której odbyła się dyskusja panelowa. Zainteresowanie pokazało, że temat ten budzi emocje i dotyczy wielu osób. Ten reportaż prowadzi tam, gdzie często kończą się dyskusje – do samych ludzi. Na jednej z ulic mieszkalnych odnotowuje się coraz więcej poważnych zachorowań i zgonów. Bliscy zaczynają zadawać pytania. Szukają powiązań, rozmawiają z ekspertami i natrafiają przy tym na napięcie między osobistym doświadczeniem, oceną naukową a debatą społeczną. Ten 30-minutowy reportaż przedstawia kulisy powstania badania dotyczącego telefonii komórkowej pt. „Nietermiczne skutki biologiczne długotrwałej ekspozycji na pola elektromagnetyczne o wysokiej częstotliwości i niskim natężeniu” (ATHEM3) oraz daje wgląd w przebieg prac naukowych. Film „Ulica Wdów” przedstawia te poszukiwania odpowiedzi na pojawiające się pytania – w spokojny, rzeczowy sposób i bez pochopnych wniosków. Obejrzyjcie teraz reportaż „Ulica Wdów”. [Film „Ulica Wdów”] [PROLOG] [dr Monika Krout:] 30 lat temu zbudowaliśmy tutaj dom w Lichtenbusch. Mój mąż jest dentystą, a ja lekarką. Założyliśmy gabinet, a jednocześnie urodziliśmy troje dzieci w odstępie ośmiu lat, mamy piękny ogród i – na początku wszystko układało się dobrze. [Na sąsiedniej działce powstaje maszt telefonii komórkowej] Czy ma to jakiś wpływ na ludzi? Jedni twierdzą, że tak, inni, że nie. Tak, i doszedłem do wniosku: tak, ma to duży wpływ na zdrowie ludzi. I nagle wszystko ułożyło się w całość. Zastanawiałem się, dlaczego tak wiele osób na naszej ulicy ma napady padaczkowe? Dlaczego mamy tak wiele przypadków raka? [Stan zdrowia dr. Rogera Kroutsa coraz bardziej się pogarsza] Powiedział: „Nie, nie zejdę do piwnicy”. W międzyczasie poszedłem po mój miernik. Poziom promieniowania w naszej kuchni znów przekroczył 20 000. To o wiele, o wiele, o wiele za wysoki poziom. Wcześniej wynosiła 0,02. Oznacza to, że została właśnie bardzo mocno podniesiona. A mój mąż powiedział: «Wiesz, nie chcę już tak żyć.» W tym momencie nastąpił atak padaczki. Po nim nastąpił krwotok mózgowy. Następnego dnia przyjęto go do szpitala. Nic nie pamiętał. A trzy miesiące później, całkowicie sparaliżowany, w stanie śpiączki czuwającej, podłączony do respiratora i dializowany, zmarł. I właśnie dlatego jeszcze raz dziękuję wam: Idziemy dalej, bo jest tak wielu ludzi – a ich historie to historie osób, które należy chronić. [Śmierć dr. Rogera Krouta stała się impulsem do przeprowadzenia szeroko zakrojonego badania dotyczącego telefonii komórkowej] [Ulica Wdów] [Film w reżyserii Klausa Scheidstegera] [Klaus Scheidsteger:] Nieco ponad rok po śmierci dr. Rogera Krouta w Moguncji odbył się duży kongres poświęcony telefonii komórkowej. [4–6 października 2019 r., międzynarodowe sympozjum, Pałac Książęcy w Moguncji] Wyjątkowe wydarzenie poświęcone toczącej się wówczas dyskusji na temat 5G, z udziałem śmietanki świata badań nad technologią komórkową. Mój komentarz brzmiał wówczas: „Wzruszające chwile, najwyższy poziom kompetencji naukowych z całego świata, uważna publiczność”. W mieszance wykładów, paneli dyskusyjnych, warsztatów, stoisk prezentacyjnych i nieustającej dyskusji jeden punkt kulminacyjny gonił następny. Sympozjum w Moguncji, które odbyło się w dniach 4–6 października 2019 r. w dostojnym Pałacu Książęcym, ujawniło wiele aspektów obaw międzynarodowego środowiska naukowego. Często dominują ignorancja i cynizm, co pokazuje przykład dr Moniki Krout. [dr Monika Krout:] Nasza gmina zabrania mi upubliczniania tego, co widzę, ponieważ mogłoby to negatywnie wpłynąć na ceny nieruchomości. A ta wieża nadawcza – złożyliśmy pozew przeciwko wieży nadawczej Telekomu jeszcze za życia mojego męża. Sędzia napisała w wyroku: „Nawet jeśli powódowi grozi niebezpieczeństwo utraty życia, nie ma tu mowy o niezgodności z prawem”. A była to wieża nadawcza, która przez 25 lat nie posiadała pozwolenia na lokalizację w tym miejscu, której anteny były zamontowane o dwa metry za nisko, na której zamontowano niewłaściwe anteny, a dzięki biologowi budowlanemu, który również jest tutaj obecny, przeprowadziłem dodatkowe pomiary za pomocą analizatora częstotliwości. Zmodelowano więcej częstotliwości niż było to dozwolone. [Klaus Scheidsteger:] Kongres w Moguncji stanowił doskonałą okazję do wymiany poglądów z czołowymi naukowcami z całego świata. Osobiste wypowiedzi dr Moniki Krout, lekarki z ulicy Witwenstraße, przyniosły oczekiwany skutek. [dr inż. Dietrich Moldan:] Tak, było to wówczas wydarzenie zorganizowane przez Kompetenzinitiative w Moguncji poświęcone tematyce sieci komórkowej 5G. A dr Monika Krout przedstawiła tam po zakończeniu wydarzenia – a może pod jego koniec – swoją osobistą sytuację, mówiąc, że niedawno owdowiała. A to, co mnie wtedy zaszokowało i wywarło na mnie ogromne wrażenie, to jej słowa: „To jest ulica wdów”, na której mieszka, ponieważ zginęło tam wielu mężczyzn. Wyjaśniła to na przykładzie stacji bazowej sieci komórkowej, która znajduje się praktycznie w jej sąsiedztwie i emitowała sygnał na cały ten odcinek ulicy. Po zakończeniu wydarzenia spotkaliśmy się w osobnym pomieszczeniu z wieloma osobami i omówiliśmy tę kwestię. I wtedy zaczęła mi się nasuwać myśl, że skoro wysuwa się takie stwierdzenie, to należałoby to właściwie zbadać naukowo, aby dowiedzieć się, co było przyczyną śmierci tak wielu mężczyzn? I tak właśnie, praktycznie pod twoim kierownictwem i dzięki twoim sugestiom, zrodził się pomysł, by przekształcić to wszystko w projekt badawczy. [Klaus Scheidsteger:] Telefonia komórkowa a zdrowie – od zawsze temat budzący kontrowersje. Należy więc tworzyć fakty. Rzetelne fakty opracowane przez zespół naukowy złożony z najlepszych ekspertów. Jako kierownika projektu udało mi się pozyskać do tego zadania badacza zajmującego się rakiem, prof. dr Wilhelma Mosgöllera z MedUni w Wiedniu. Nowe badanie nazwano ATHEM3 w związku z pomyślnym uznaniem badań ATHEM1 i 2 przeprowadzonych przez prof. Mosgöllera. Wiedeńskiemu naukowcowi udało się przekonać amerykańskich sędziów, że nietermiczne skutki biologiczne mogą uszkadzać nasze geny. [Prof. Dr. med. Wilhelm Mosgöller:] ATHEM1 i ATHEM2 przeszły pomyślnie kontrolę jakości w ramach amerykańskiego pozwu zbiorowego, jeśli można tak powiedzieć. Projekty ATHEM1 i ATHEM2 otrzymały pozytywną ocenę od amerykańskiego sędziego Sądu Najwyższego w Waszyngtonie. I sądzę, że niewielu naukowców może to powiedzieć o swoich projektach. Krótko mówiąc: projekt ATHEM3 ponownie skupia interdyscyplinarny zespół, w którym wielu specjalistów daje z siebie wszystko. Chcieliśmy więc celowo wyeliminować wszelki wpływ dyletantyzmu [wyjaśnienie: brak fachowej wiedzy], który pojawia się ciągle w tych dziedzinach badań. [Klaus Scheidsteger:] Dzięki staraniom prof. Mosgöllera udało się pozyskać do współpracy biologa komórkowego, prof. Igora Belyaeva. On również jest świadkiem koronnym oskarżenia w USA. Profesor Igor Bielajew od wielu lat apeluje o korektę obowiązujących wartości granicznych „dla” ochrony konsumentów. Na całym świecie uchodzi za bardzo szanowanego eksperta. [Prof. dr Igor Belyaev:] Byłem członkiem zespołu grupy roboczej ds. pól elektromagnetycznych w ramach Europejskiej Akademii Medycyny Środowiskowej, która opracowała dopuszczalne wartości narażenia na pola elektromagnetyczne o niskiej częstotliwości. Wartości graniczne, które zaproponowaliśmy, są znacznie niższe od tych, które są akceptowane w większości krajów europejskich. Uważam więc, że obecne wartości graniczne ICNIRP są zbyt wysokie i należy je znacznie obniżyć. - Dokładnie tak, jak zaproponowaliśmy to Europejskiej Akademii Medycyny Środowiskowej. [Klaus Scheidsteger:] Tak zwane organy ochronne chronią według przestarzałych wytycznych. Technik pomiarowy z naszego zespołu wie o tym nie z opowieści. Codziennie zwracają się do niego ludzie, którzy swoje problemy zdrowotne przypisują stale rosnącemu narażeniu na promieniowanie. [dr inż. Dietrich Moldan:] Liczba osób borykających się z problemami zdrowotnymi wyraźnie rośnie. Zwłaszcza gdy uruchamiane są stacje nadawcze 5G. A technologia 5G została wprowadzona do użytku bez przeprowadzenia wcześniej oceny skutków technologicznych pod kątem zagrożeń dla zdrowia. Już w czasach 3G badanie przeprowadzone przez holenderską organizację TNO [Wyjaśnienie: badanie z 2003 r. przedstawione przez niezależną organizację badawczą TNO] wywołało spore poruszenie, gdy stwierdzono, że wystarczy jedna dziesiąta natężenia promieniowania UMTS [Wyjaśnienie: standard telefonii komórkowej trzeciej generacji 3G] wystarcza, aby wywołać takie same problemy zdrowotne i skutki poznawcze, jak w przypadku GSM [Wyjaśnienie: standard telefonii komórkowej drugiej generacji 2G]. Wtedy nie potraktowano tego ostrzeżenia poważnie. Przeprowadzono wówczas próbę kontrolną, oczywiście z wykorzystaniem innych częstotliwości, innych natężeń i z udziałem innych osób, dzięki czemu udało się uspokoić zarówno publiczność, jak i społeczeństwo. A potem pojawiła się technologia 4G i ponownie pojawiły się głosy, by w ogóle sprawdzić, jakie skutki dla zdrowia może mieć ta technologia. To też nie zostało zrealizowane. A w przypadku 5G problem jest jeszcze większy, bo reaguje na to jeszcze więcej osób. W Europie było przecież wiele miast, które na początku ogłosiły: „Moratorium!” – Najpierw chcemy się dowiedzieć, o co chodzi. Ale wydaje mi się, że w międzyczasie wszystkie te moratoria zostały po prostu „wyeliminowane”. Była pewna grupa nacisku, która po prostu twierdziła, że nie ma żadnych problemów zdrowotnych. A politycy – którzy przecież nie są lekarzami, a w tym przypadku być może nie są też technikami, by to zrozumieć – w pewnym momencie ustąpili i powiedzieli: „No dobrze, społeczeństwo tego chce”. Ale dlaczego społeczeństwo chce 5G? Ponieważ sprzedaje się im, że to coś wspaniałego, że są szybkie filmy. A dlaczego społeczeństwo chce wkrótce mieć 6G? Ponieważ znów sprzedaje się jej to jako coś nowego, coś jeszcze lepszego. [Klaus Scheidsteger:] Ponownie dzięki pośrednictwu kierownika studiów, prof. Mosgöllera, udało się pozyskać do współpracy jednego z prekursorów nowoczesnych metod pomiaru zmienności rytmu serca. [Prof. dr Maximilian Moser:] Przez wiele lat byłem profesorem fizjologii na Uniwersytecie Medycznym w Grazu, specjalizując się w chronobiologii, czyli rytmach biologicznych. A dzięki tej wiedzy na temat rytmów biologicznych było dla mnie całkowicie jasne, że smartfony i tego typu urządzenia techniczne zaburzają te rytmy u dzieci i pozbawiają je właśnie dużej części radości życia, którą powinny mieć. [Klaus Scheidsteger:] Zatrudnienie profesora Mosera było ważnym posunięciem, ponieważ ten człowiek ma wiele do zaoferowania. [Prof. dr Maximilian Moser:] Tak więc ta kurtka poleciała w kosmos w dwóch egzemplarzach. Współpracujemy z rosyjską agencją kosmiczną od 1991 roku i przeprowadziliśmy badania najpierw na jednym austriackim kosmonautcie, a następnie na dziesięciu rosyjskich kosmonautach. A mianowicie ta kurtka jest w stanie mierzyć właśnie te rytmy organizmu, z których korzystamy również w ramach projektu ATHEM. A kurtka służyła do uzyskania wyczerpujących informacji na temat stanu zdrowia kosmonauty. A najbardziej fascynujące było to, że Rosjanie byli bardzo zachwyceni tymi wynikami. Ponieważ twierdzą, że w medycynie najczęściej mierzy się chorobę, a my skupiliśmy się na zdrowiu, a nasze metody pomiarowe pozwalały właśnie na ocenę stanu zdrowia kosmonautów, dlatego Rosjanie wykorzystali je do zbadania stanu zdrowia tych kosmonautów. Ponieważ kosmonauci muszą być zdrowi. Jeśli zachorują, nie da się sprowadzić lekarza, a w kosmosie jest ich zresztą niewielu. [Klaus Scheidsteger:] Wszyscy zapewne znają tę niepokonaną galijską wioskę i jej zwycięską walkę „Dawid kontra Goliat”. Również walka o uznanie nauki wydaje się należeć do tej samej kategorii. W przypadku ATHEM3 potrzebna była wioska, która – że tak powiem – spełniałaby neutralne warunki naukowe. [prof. dr med. Wilhelm Mosgöller:] Wyzwaniem związanym z badaniem ATHEM3 było znalezienie obszaru, regionu geograficznego, w którym występowałyby obok siebie dwie porównywalne grupy, z których jedna byłaby narażona na wysokie dawki promieniowania, a druga – na niskie. Dlaczego konieczne jest porównanie dwóch podobnych grup? Oczywiście chcemy mieć pewność, że ewentualna różnica, jeśli ją wykryjemy, rzeczywiście wynika z promieniowania, a nie na przykład z tego, że jeden mieszka obok fabryki i jest narażony na działanie spalin, a drugi mieszka w pięknym, cudownym uzdrowisku z czystym powietrzem. Tak nie może być. Nauka tak nie działa. Znaleźliśmy to. Nie było to łatwe, ale w końcu się udało. W końcu byliśmy przekonani, że tak, to naprawdę działa. [Klaus Scheidsteger:] Odpowiednie miejsce znajduje się w północnej Bawarii. W sąsiedztwie stacji bazowej sieci komórkowej zamontowanej na dachu udało się pozyskać mieszkańców osiedla do udziału w niezbędnych badaniach w ramach projektu ATHEM3. W prywatnym ogrodzie, w cieniu anteny telefonii komórkowej, rozstawiono namiot, w którym uczestnicy badania, podzieleni na sześcioosobowe grupy, przeprowadzili później test koncentracji – co stanowiło odwrócenie uwagi od właściwego procesu pomiarowego. W przyczepie kempingowej obok ogrodu wszystkim 24 uczestnikom badania założono urządzenie do pomiaru zmienności rytmu serca (HRV) pochodzące z instytutu profesora Mosera. Za pomocą elektrod przyklejonych do klatki piersiowej rozpoczęto rejestrację 24-godzinnego EKG [Wyjaśnienie: EKG (elektrokardiogram) rejestruje aktywność elektryczną serca w celu kontroli bicia serca i rytmu serca.] oraz HRV [Wyjaśnienie: HRV (zmienność rytmu serca) pokazuje, jak elastycznie serce reaguje na stres lub stan spoczynku.] Dane z tego niewielkiego urządzenia pomiarowego dostarczyłyby informacji na temat tego, jak dobrze autonomiczny układ nerwowy dostosowuje się do obciążeń. Uzupełnieniem tej konfiguracji eksperymentalnej są bardzo precyzyjne pomiary promieniowania antenowego. [dr inż. Dietrich Moldan:] Aby jednak można było dokładnie przeanalizować HRV, mamy tutaj antenę bikoniczną, która odbiera sygnały telefonii komórkowej w paśmie 800 MHz dla standardów UMTS, LTE 800 i GSM 900. Całość jest podłączona kablem antenowym do analizatora widma wysokich częstotliwości firmy Rohde & Schwarz. A to z kolei jest podłączone kablem LAN do mojego komputera. A to, co zazwyczaj widnieje na ekranie tego miernika, jest tutaj wyświetlane. Obecnie ustawiona jest opcja „Clear Write”, co oznacza, że sygnały są wyświetlane tak, jak są – w górę i w dół. A teraz przełączę się tutaj na „Max Hold”, co oznacza, że mamy teraz dwie krzywe. Żółta krzywa przedstawia sygnały w trybie „Max Hold”, czyli najwyższe dostępne wartości. A zielona krzywa pokazuje aktualną wartość. A kiedy później rozpocznie się test, całość zostanie sfilmowana, dzięki czemu będzie można później w dowolnym momencie spokojnie obejrzeć te dwie godziny fazy testowej i sprawdzić, jak wyglądała sytuacja pod względem promieniowania sieci komórkowej. [Klaus Scheidsteger:] Aby uzyskać jak najlepsze i rzeczywiście optymalne z punktu widzenia biologii komórkowej wyniki laboratoryjne, w badaniach wykorzystano krew osób biorących udział w badaniu. Zaledwie siedem godzin po pobraniu krwi do Instytutu Badań nad Rakiem Słowackiej Akademii Nauk w Bratysławie dotarł samochód transportujący krew, zawierający po cztery próbki od czterech uczestników badania. Analizy komórek krwi, przeprowadzane anonimowo i metodą podwójnie ślepej próby, wykrywają pęknięcia DNA i uszkodzenia chromosomów w metafazie – fazie podziału komórki, w której chromosomy stają się dobrze widoczne. [dr med. Sachin Gulati:] Tutaj badamy metafazy chromosomów. Obserwujemy metafazy tych chromosomów przy 63-krotnym powiększeniu. Po zarejestrowaniu wszystkich metafaz eksportuję je na swój komputer i dla każdej z nich analizuję, jaki jest stopień dyscentryczności oraz ile występuje pierścieni. Na podstawie częstotliwości występowania aberracji [wyjaśnienie: odchyleń od stanu normalnego] możemy stwierdzić, czy doszło do uszkodzenia, czy też nie. [Klaus Scheidsteger:] Jednym z interesujących aspektów tego złotego standardu analizy laboratoryjnej było oczywiście to, czy ujawni się ewentualna różnica między badanymi osobami. Czy zatem osoby mieszkające bliżej stacji nadawczych są narażone na większe ryzyko dla zdrowia niż te, które mieszkają dalej od stacji. Profesor Belyaev podsumowuje jeden z najważniejszych wniosków płynących z badań laboratoryjnych w następujący sposób: [prof. dr Igor Belyaev:] Analiza całkowitej liczby aberracji chromosomowych wykazała niezwykle dużą, statystycznie istotną różnicę między grupą narażoną a grupą nienarażoną: W komórkach grupy narażonej na działanie czynnika obserwowano prawie dwukrotnie częstsze występowanie aberracji chromosomowych niż w komórkach grupy nienarażonej… [Klaus Scheidsteger:] Wyniki tych badań po raz pierwszy opublikowano na arenie międzynarodowej w 2024 roku. Przedstawione nieprawidłowości chromosomowe są wyraźnie widoczne. Już sam ten fakt wskazuje na biologicznie wiarygodny mechanizm, a tym samym na znacznie podwyższone ryzyko zachorowania na raka u osób mieszkających w pobliżu anten telefonii komórkowej. [prof. dr Igor Belyaev:] Zasadniczo dane te potwierdziły nasz wniosek, że wzrost liczby uszkodzeń chromosomów w komórkach osób mieszkających w pobliżu stacji wynika z narażenia na sygnały przesyłane w kierunku użytkownika, takie jak GSM lub LTE. Oto więc nasze podsumowanie tego projektu. [Klaus Scheidsteger:] W tej publikacji można znaleźć jeszcze jedną zaskakującą odmianę. Uwzględniono wartości graniczne Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej dotyczące promieniowania jonizującego o niskiej dawce. W tym przypadku wartość graniczna zapewniająca bezpieczeństwo wynosi jeden milisiwert. Jest to fizyczna jednostka dawki promieniowania. W kontekście narażenia na promieniowanie wartość ta została wykorzystana w badaniu ATHEM3 do celów porównawczych. Jednostkę fizyczną sievert można bowiem wyrazić w postaci uszkodzeń chromosomów i odwrotnie. Średnie uszkodzenia chromosomów odnotowane w badaniu ATHEM3 odpowiadają dawce równoważnej 74,6 milisiwerta. Wartość tę podzielono przez 10, ponieważ uczestnicy badania mieszkali w pobliżu anteny przez około 10 lat. [prof. dr Igor Belyaev:] Co zrobiliśmy: Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej posiada specjalny podręcznik. Wskazuje to, że dawkę promieniowania jonizującego można określić na podstawie pomiarów aberracji chromosomowych. Zastosowaliśmy tę metodę i ustaliliśmy dawkę promieniowania jonizującego, która spowodowałaby taki sam efekt, jaki zaobserwowaliśmy w grupie uczestników narażonych na wysokie dawki promieniowania w ramach naszego projektu ATHEM3. [Klaus Scheidsteger:] To, co tutaj jeszcze dość subtelnie się ujawnia, może być zmianą paradygmatu najwyższej klasy. Kierownik badania ATHEM3 podziela tę opinię. [prof. dr med. Wilhelm Mosgöller:] Istnieje Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej, która wydaje wytyczne. Postanowiliśmy więc dla zabawy zadać sobie pytanie: jak to właściwie wygląda w innej dziedzinie wiedzy? Udaliśmy się do Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej i zapoznaliśmy się z jej wytycznymi. A co najpiękniejsze: uszkodzenia, które widzimy, są dokładnie takie same, jak te, które oni widzieli. A na podstawie wielkości szkody mogą oni oszacować dawkę. Porozmawiajmy teraz o dwóch różnych obszarach normalizacji. Jednym z nich jest promieniowanie jonizujące, a drugim – promieniowanie niejonizujące. Trzeba wiedzieć, że z technicznego punktu widzenia są to dwie zupełnie odrębne, wyraźnie od siebie oddzielone rzeczy. W biologii takie rozróżnienie nie ma żadnego sensu. I właśnie dlatego z biologicznego punktu widzenia warto to sprawdzić: to właśnie tutaj dochodzi do uszkodzeń DNA i chromosomów, a to właśnie tutaj dochodzi do uszkodzeń DNA i chromosomów. Tak, na litość boską, skąd komórka miałaby wiedzieć, czy uszkodzenie wynika z promieniowania jonizującego, czy z promieniowania niejonizującego… – to przecież kompletna bzdura, uszkodzenie po prostu jest. I w zależności od tego, jakimi przepisami się kierujemy, mamy do czynienia z przekroczeniem wartości granicznych, a jeśli weźmiemy pod uwagę standardowe przepisy – tak jak to u nas na co dzień przyjęto, i jeśli wychodzimy z założenia, że mamy do czynienia z promieniowaniem niejonizującym – to jest to wynik naukowy, na który urzędnik reaguje słowami: „To niemożliwe, to przecież nie pasuje do obrazu sytuacji!” [Klaus Scheidsteger:] Komórce to nie ma znaczenia. Ale dlaczego promieniowanie emitowane przez substancje radioaktywne jest w ogóle niebezpieczne? Wszystkie rodzaje tego promieniowania oddziałują na komórki ludzkie i mogą przekształcić zdrowe komórki w komórki nowotworowe lub uszkodzić materiał genetyczny. Wraz ze wzrostem odległości od źródła promieniowania jego natężenie maleje i jest częściowo ekranowane przez znajdujące się pomiędzy nim a odbiorcą materiały. [Prof. dr med. Wilhelm Mosgöller:] To oczywiste, że jest to sytuacja podobna do tej z Galileuszem, który uważał, że Ziemia nie jest płaska, lecz okrągła. Establishment czuje, że zakłócono dotychczasowy porządek, a dalszy ciąg tej historii znają wszyscy. Musi wtedy oficjalnie wycofać swoje słowa, ale 500 lat później wiemy, że miał rację. A jako naukowiec zawsze dobrze jest wykazywać się skromnością. Porównuję się tutaj do Galileusza. I proszę mi to wybaczyć, ale mówimy tu o podważeniu dogmatu naukowego. Wielu kolegów już to zrozumiało. [Klaus Scheidsteger:] Wnioski płynące z tych spostrzeżeń mogłyby wyglądać następująco: To, że wyniki badania ATHEM3 są przedmiotem kontrowersyjnych dyskusji w kręgach naukowych, wynika z samej natury rzeczy. Ważne jest, aby nowe wyniki badań w ogóle zostały upowszechnione. Podczas największego na świecie kongresu toksykologicznego, który ostatnio odbył się w październiku 2025 roku w Pekinie, profesor Igor Belyaev miał okazję wygłosić referat przed licznym gronem specjalistów. A jednak Ziemia się kręci. – Miejmy nadzieję, że wkrótce zrobią to również władze. [prof. dr Igor Belyaev:] To były naprawdę wspaniałe obchody kongresu. Międzynarodowy kongres poświęcony genotoksyczności i toksykologii. W wydarzeniu wzięło udział ponad 1 000 uczestników. Większość z nich pochodziła z Chin i Azji, a mniej z Stanów Zjednoczonych, Europy i innych części świata, takich jak Ameryka Łacińska, Kanada czy Australia. Zostałem zaproszony do wygłoszenia wykładu. Moja prezentacja dotyczyła wyników naszego badania ATHEM3... [EPILOG] [dr Monika Krout:] W Federalnym Urzędzie Ochrony przed Promieniowaniem zestawiliśmy trzech przedstawicieli urzędu z pięcioma lekarzami. Opowiedzieliśmy nasze historie. To było dziwne, bo my, lekarze, byliśmy już pełni emocji. Walczyliśmy o naszych pacjentów, między innymi dr Barbara Dohmen, która bardzo aktywnie działa w Schwarzwaldzie. Znasz ją, Klaus. Są też inni. Barbara pokazała film o osobach wrażliwych na promieniowanie elektromagnetyczne, które muszą zimować w lesie, w zimnie, i którym ona sama dostarcza zimą koce, a które uciekają przed promieniowaniem. I szczerze mówiąc, nikt nie zrezygnuje dobrowolnie z ciepłego mieszkania, z ciepłego domu, jeśli nie odczuwa tak silnych zakłóceń spowodowanych falami radiowymi. No cóż, ale ci ludzie siedzieli naprzeciwko nas, nie okazując żadnych emocji: „Odnotowujemy to, co nam Państwo mówią.” [Klaus Scheidsteger:] Dowody przedstawione w amerykańskich postępowaniach sądowych dotyczących guza mózgu zostały teraz uzupełnione wynikami badania ATHEM3. Podejście porównawcze, zgodnie z którym promieniowanie radioaktywne i promieniowanie sieci komórkowych mogą powodować podobne szkody, otwiera nową perspektywę w ocenie zagrożeń dla zdrowia.
z tsch.
„Die Witwenstraße“ – ATHEM3-Studie: Bewertung von oxidativem Stress und genetischer Instabilität https://www.youtube.com/watch?v=r9nERt7sS5E
Premiere des Reportage-Films „Die Witwenstraße“ mit anschließender Diskussion https://www.vereinwir.ch/premiere-des-reportage-films-die-Witwenstraße-mit-anschliessender-diskussion/
Film „Die Witwenstraße“ https://das-digitale-dilemma.de/die-Witwenstrasse/
ATHEM3-Studie https://das-digitale-dilemma.de/wp-content/uploads/2024/06/Athem-3-in-Deutsch-Evaluation-of-oxidative-stress-and-genetic-instability-among-residents-near-mobile-phone-base-stations-in-Germany.pdf